/เทศกาลและพิธีกรรมแต้จิ๋ว, อาหารและชาแต้จิ๋ว

ตังโจ่ยและบัวลอยเชื่อมกับการกลับพร้อมหน้าของครอบครัวอย่างไร

สมาชิกครอบครัวหลายรุ่นช่วยกันปั้นบัวลอยสีขาวและชมพูอ่อนรอบถาดไม้ในครัว

ตังโจ่ยเชื่อมกับการกลับพร้อมหน้าของครอบครัวผ่านการทำ ไหว้ และกินบัวลอยร่วมกันในวันเหมายัน ลูกแป้งทรงกลมจึงเป็นภาพของความครบถ้วนและการรวมตัว แต่ความหมายไม่ได้อยู่ในขนมเพียงลูกเดียว การนัดคนกลับบ้าน แบ่งงานในครัว ระลึกถึงบรรพบุรุษ และนั่งกินด้วยกันต่างหากที่ทำให้สัญลักษณ์มีชีวิต

ตังโจ่ยเป็นหมุดของดวงอาทิตย์ ไม่ใช่วันจันทรคติตายตัว

冬至 หรือ Dongzhi คือเหมายันและเป็นหนึ่งในยี่สิบสี่ปักษ์สุริยคติ ช่วงกลางคืนยาวและกลางวันสั้นที่สุดของปีในซีกโลกเหนือ วันจึงมักตรงระหว่าง 21 ถึง 23 ธันวาคมตามปฏิทินสากล ไม่ได้เลื่อนไปตามเดือนจันทรคติแบบตรุษจีนหรือไหว้พระจันทร์ วันที่แน่นอนต้องตรวจใหม่ในแต่ละปี

ในจีน จุดเปลี่ยนของฤดูกาลสัมพันธ์กับปฏิทินเกษตรและการเตรียมผ่านฤดูหนาว เมื่อธรรมเนียมมาอยู่ในไทย อากาศและวิถีทำกินต่างออกไป แต่วันยังเป็นหมุดปลายปีของหลายบ้าน งานเรื่องก้วยของชาวแต้จิ๋วในไทยวางเทศกาลกินบัวลอยไว้ก่อนบรรยากาศเตรียมรับปีใหม่ แสดงว่าจังหวะปฏิทินยังอยู่ แม้ความหนาวไม่เหมือนเฉาซ่าน

รูปทรงกลมทำให้ขนมพูดเรื่องความครบถ้วน

บัวลอยจีนหรือ湯圓ทำจากแป้งข้าวเหนียว ปั้นเป็นลูกแล้วต้มในน้ำหวาน อาจมีไส้หรือไม่มีไส้ก็ได้ Singapore Chinese Cultural Centre อธิบายว่าครอบครัวมักมารวมตัวเตรียมขนมในเทศกาลเหมายัน และความกลมสื่อถึงความพร้อมหน้า ในชุมชนแต้จิ๋วบางแห่งพบชื่ออี๊หรือชื่อถอดเสียงอื่น ซึ่งต้องระบุพื้นที่เมื่อใช้

คำอธิบายที่แพร่หลายยังเชื่อมเสียงของ湯圓ในภาษาจีนกลางกับ團圓ซึ่งหมายถึงการกลับมารวมกัน แต่ไม่ควรสรุปว่าคำสองคำพ้องเสียงเหมือนกันในภาษาแต้จิ๋วทุกสำเนียง สำหรับครอบครัวแต้จิ๋ว ความหมายอาจส่งผ่านรูปทรง การไหว้ และคำบอกเล่าของผู้ใหญ่ มากกว่าการเล่นเสียงแบบจีนกลาง

บัวลอยในไทยเปลี่ยนสูตร แต่ยังคงเป็นงานที่ทำร่วมกันได้

งานวิจัยขนมเทศกาลแต้จิ๋วในไทยพบทั้งบัวลอยน้ำเชื่อมใสและแบบกะทิ บางสูตรเติมแป้งมัน เผือกบด หรือฟักทองบด และใช้สีจากวัตถุดิบธรรมชาติหรือสีสำเร็จรูป การเพิ่มกะทิและพืชที่คุ้นในขนมไทยทำให้รสชาติเดินทางเข้าหาผู้กินท้องถิ่น โดยไม่จำเป็นต้องตัดความเกี่ยวข้องกับตังโจ่ยออก

บทความว่าด้วยเทศกาลตงจื้อในไทยกล่าวถึงการซื้อบัวลอยจากตลาดย่านจีน นำกลับมาต้ม ไหว้เทพและบรรพชน แล้วจึงกินในครอบครัว ภาพนี้ต่างจากบ้านที่โม่แป้งและปั้นเองทั้งหมด แต่ยังมีการเตรียมและแบ่งกินร่วมกัน การซื้อของสำเร็จจึงเปลี่ยนแรงงานในครัว ไม่ได้ทำลายความหมายโดยอัตโนมัติ

ความพร้อมหน้าไม่จำเป็นต้องแปลว่าทุกคนอยู่ครบทุกปี

ชีวิตร่วมสมัยทำให้สมาชิกเรียนหรือทำงานไกล บางบ้านอาจรวมตัวก่อนวันจริง ฝากผู้ที่อยู่ใกล้จัดไหว้ หรือเพียงส่งขนมให้กัน สิ่งเหล่านี้เป็นการปรับรูปแบบการเข้าร่วม ไม่ใช่สูตรพิธีใหม่ที่ทุกคนต้องทำ ครอบครัวซึ่งไม่ไหว้เทพหรือบรรพบุรุษก็อาจใช้มื้อบัวลอยเป็นเวลาพบกันได้เช่นกัน

ถ้าจะเก็บความทรงจำของบ้าน คำถามที่มีประโยชน์คือใครเคยเป็นคนปั้น ใช้แป้งและน้ำหวานแบบใด เรียกขนมว่าอะไร และแบ่งให้ใครบ้าง คำตอบจะทำให้เห็นว่าความพร้อมหน้าถูกสร้างผ่านงานเล็ก ๆ หลายขั้น บัวลอยจึงไม่ใช่วัตถุมงคลที่รับประกันความสามัคคี แต่เป็นสิ่งที่ช่วยชวนคนกลับมาทำและกินร่วมกันในหมุดเวลาหนึ่งของปี

แหล่งข้อมูล