/ชุมชนแต้จิ๋ว

โรงพยาบาลเทียนฟ้ามูลนิธิเกิดจากความร่วมมือของจีนห้ากลุ่มอย่างไร

ผู้แทนห้าคนนำกล่องเงินและเวชภัณฑ์มาวางร่วมกันบนโต๊ะกลางคลินิกการกุศลที่กำลังจัดเตรียม

โรงพยาบาลเทียนฟ้ามูลนิธิเกิดจากผู้นำจีนแต้จิ๋ว แคะ กวางตุ้ง ไหหลำ และฮกเกี้ยนร่วมตั้งคณะ ระดมเงิน และสร้างสถานพยาบาลสำหรับผู้ยากไร้ตั้งแต่ปี 1903 ก่อนเปิดอย่างเป็นทางการในปี 1905 จึงเป็นโครงการข้ามกลุ่มภาษา ไม่ใช่ผลงานของแต้จิ๋วฝ่ายเดียว

ปัญหาสุขภาพบังคับให้ต้องร่วมมือ

ย่านสำเพ็งต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 มีแรงงาน ร้านค้า และที่พักหนาแน่น คนหาเช้ากินค่ำจำนวนมากเข้าถึงแพทย์ได้จำกัด อีกทั้งผู้มาใหม่อาจพูดภาษาไทยไม่คล่อง การรักษาที่มีผู้สื่อสารภาษาจีน เข้าใจยาแบบจีน และรับผู้ป่วยยากจนจึงเป็นความต้องการร่วมของหลายชุมชน

ก่อนเทียนฟ้า องค์กรกลุ่มภาษาบางแห่งมีบริการสุขภาพอยู่แล้ว งานประวัติศาสตร์สาธารณสุขระบุว่า สมาคมกวางตุ้งพัฒนาสถานรับคนเดินทางเป็นคลินิกและโรงพยาบาลในปี 1903 ข้อเท็จจริงนี้เตือนว่าไม่ควรเรียกเทียนฟ้าเป็นโรงพยาบาลจีนแห่งแรกโดยไม่อธิบายนิยาม จุดเด่นของเทียนฟ้าคือการรวมผู้นำจากห้ากลุ่มภาษาไว้ในองค์กรเดียว

ห้ากลุ่มดังกล่าวคือแต้จิ๋ว แคะ กวางตุ้ง ไหหลำ และฮกเกี้ยน การแบ่งตามภาษาเป็นโครงสร้างสำคัญของสังคมจีนในกรุงเทพฯ ขณะนั้น แต่แต่ละกลุ่มมีหลายถิ่น หลายแซ่ และหลายฐานะ ความร่วมมือจึงไม่ได้แปลว่าคนทุกกลุ่มออกเงินเท่ากัน

คนห้ากลุ่มรวมทรัพยากรกันอย่างไร

วิทยานิพนธ์ของมหาวิทยาลัยรอยัลฮอลโลเวย์ระบุผู้ก่อตั้งหกคนซึ่งเป็นพ่อค้าและผู้นำจากห้ากลุ่มภาษา คนเหล่านี้นำเครือข่ายร้านค้า สมาคม และผู้บริจาคมาร่วมโครงการ การมีมากกว่าหนึ่งผู้ก่อตั้งในบางกลุ่มสะท้อนว่าการแทนกลุ่มไม่ได้จัดเป็นโควตากลุ่มละหนึ่งคนอย่างง่าย

โครงการเริ่มในปี 1903 และใช้เวลาระดมทุนกับก่อสร้างราวสองปี เงินมาจากการบริจาคของพ่อค้าจำนวนมาก เงินกู้จากธนาคารฮ่องกงและเซี่ยงไฮ้ รวมถึงพระราชทรัพย์สมทบจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รูปแบบนี้เชื่อมทุนภายในชุมชน สถาบันการเงินระหว่างประเทศ และการสนับสนุนจากราชสำนักสยาม

โรงพยาบาลเปิดวันที่ 19 กันยายน 1905 โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินทรงเปิด งานวิชาการเรียกเหตุการณ์นี้เป็นความสำเร็จร่วมครั้งสำคัญของชุมชนจีนห้าภาษา เพราะต้องตกลงเรื่องเงิน ที่ดิน การบริหาร และบริการซึ่งกว้างกว่าสมาคมกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง

ความร่วมมือเปลี่ยนเป็นบริการแบบใด

เป้าหมายแรกคือรักษาผู้ป่วยยากจน โดยใช้การแพทย์จีนและต่อมาขยายการแพทย์สมัยใหม่ โรงพยาบาลช่วยเติมช่องว่างในยุคที่บริการสาธารณสุขของรัฐยังมีจำกัด งานศึกษาจากวารสารสยามสมาคมพบว่าในปี 1912 โรงพยาบาลมีทั้งผู้ป่วยในและผู้ป่วยนอกจำนวนมาก แสดงว่ากิจการไม่ได้เป็นเพียงสัญลักษณ์ของความสามัคคี

เว็บไซต์โรงพยาบาลปัจจุบันระบุว่ายังเป็นองค์กรไม่แสวงกำไร มีบริการแพทย์แผนจีนและแพทย์แผนปัจจุบัน โดยมุ่งให้บริการประชาชนไม่เลือกเชื้อชาติ ศาสนา หรือชนชั้น การขยายผู้รับบริการเช่นนี้สำคัญต่อความเข้าใจว่าองค์กรซึ่งเกิดจากชุมชนผู้อพยพสามารถเปลี่ยนเป็นสถาบันสาธารณะของเมืองได้

ความร่วมมือไม่ได้ทำให้ความต่างระหว่างกลุ่มภาษาหายไป แต่สร้างพื้นที่กลางที่ผู้นำต้องเจรจาและรับผิดชอบร่วมกัน โรงพยาบาลจึงเป็นทั้งโครงสร้างสุขภาพและหลักฐานว่าความเป็นจีนร่วมสามารถถูกสร้างเหนือเครือข่ายถิ่นเดิม แซ่ และภาษาได้เมื่อมีปัญหาที่ทุกฝ่ายเห็นร่วมกัน

ปีและคำว่าแห่งแรกควรอ่านอย่างไร

แหล่งข้อมูลใช้ปีต่างกันตามเหตุการณ์ ปี 1903 หมายถึงการก่อตั้งหรือเริ่มสร้าง ปี 1905 คือพิธีเปิด ส่วนเว็บไซต์ทางการระบุการจดทะเบียนเป็นมูลนิธิเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 1931 หากเขียนว่าเทียนฟ้าก่อตั้งปีใด ควรบอกด้วยว่าหมายถึงเริ่มโครงการ เปิดโรงพยาบาล หรือจดทะเบียน

คำว่าแห่งแรกก็ต้องมีส่วนขยาย เทียนฟ้าอธิบายตนเองว่าเป็นมูลนิธิที่จดทะเบียนแห่งแรก ขณะที่งานสาธารณสุขพบโรงพยาบาลกวางตุ้งก่อนหรือร่วมสมัย จึงไม่ควรรวมคำว่ามูลนิธิ โรงพยาบาลการกุศล และโรงพยาบาลจีนเป็นความหมายเดียวกัน

ข้อมูลคณะผู้ก่อตั้งและเจตนารมณ์ส่วนหนึ่งมาจากประวัติองค์กร ซึ่งเหมาะกับวันเปิดและภารกิจที่ประกาศ แต่ยังต้องใช้บัญชีบริจาค เอกสารธนาคาร และจดหมายเหตุรัฐเพื่อตอบว่าแต่ละกลุ่มลงเงินและมีอำนาจบริหารเท่าใด หลักฐานที่มีพอตอบได้ว่าห้ากลุ่มร่วมตั้งสถาบัน แต่ยังไม่พอให้แบ่งสัดส่วนความดีความชอบอย่างแม่นยำ

แหล่งข้อมูล