ลูกพี่ลูกน้องในภาษาแต้จิ๋วเรียกต่างกันอย่างไร
ลูกพี่ลูกน้องในภาษาแต้จิ๋วเรียกต่างกันตามว่าเชื่อมผ่านพี่น้องชายของพ่อหรือผ่านญาติแขนงอื่น แล้วจึงแยกเพศและอายุว่าแก่หรืออ่อนกว่าผู้พูด คำไทยคำเดียวจึงตรงกับคำอ้างอิงแต้จิ๋วได้อย่างน้อยแปดรูป
รายการต่อไปนี้ใช้ระบบ Gaginang Peng’im ตาม Learn Teochew ตัวเลขในวงเล็บแสดงวรรณยุกต์หลังเชื่อมคำที่แหล่งข้อมูลให้ไว้ ส่วนคำอ่านไทยเป็นเพียงเสียงโดยประมาณ ไม่แทนวรรณยุกต์ สระนาสิก หรือความต่างระหว่างชุมชนได้ครบ ควรถามครอบครัวเสมอ เพราะบางบ้านในไทยอาจเรียกด้วยชื่อ คำไทย หรือรูปที่ย่อกว่าผังอ้างอิง
เริ่มจากแยก 堂 กับ 表
ลูกของพี่ชายหรือน้องชายของพ่ออยู่ในกลุ่ม 堂 ระบบ Gaginang Peng’im เขียน tang5(7) อ่านไทยโดยประมาณว่า ถั่ง ในโครงสร้างเดิมคือแขนงพี่น้องชายฝ่ายพ่อ ผัง Teochew Federation Singapore เรียกว่าลูกพี่ลูกน้องร่วมสกุล แต่ครอบครัวปัจจุบันควรจำจากเส้นความสัมพันธ์ ไม่เดาจากนามสกุล เพราะการสมรส การจดทะเบียน และการตั้งชื่ออาจต่างกัน
ลูกของพี่สาวหรือน้องสาวของพ่อ รวมทั้งลูกของพี่น้องทุกเพศของแม่ อยู่ในกลุ่ม 表 เขียน biou2(6) อ่านไทยโดยประมาณว่า เปียว กล่าวให้สั้นที่สุดคือ ลูกของพี่น้องชายพ่อใช้ 堂 ส่วนญาติลูกพี่ลูกน้องผ่านพี่น้องหญิงพ่อหรือผ่านฝ่ายแม่ใช้ 表 การแยกนี้บอกเส้นทางเครือญาติ ไม่ได้บอกว่ากลุ่มหนึ่งสนิทหรือสำคัญกว่าอีกกลุ่ม
จากนั้นดูเพศและอายุเทียบกับเรา
ในกลุ่ม 堂 ผู้หญิงที่อายุมากกว่าผู้พูดคือ 堂姐 เขียน tang5(7)zê2 อ่านไทยโดยประมาณว่า ถั่ง-เจ๊ ผู้หญิงที่อ่อนกว่าคือ 堂妹 เขียน tang5(7)muê7 อ่านว่า ถั่ง-หมวย ผู้ชายที่แก่กว่าคือ 堂兄 เขียน tang5(7)hian1 อ่านว่า ถั่ง-เฮีย และผู้ชายที่อ่อนกว่าคือ 堂弟 เขียน tang5(7)di6 อ่านว่า ถั่ง-ตี๋
กลุ่ม 表 ใช้ส่วนท้ายชุดเดียวกัน ผู้หญิงที่แก่กว่าคือ 表姐 เขียน biou2(6)zê2 อ่านไทยโดยประมาณว่า เปียว-เจ๊ ผู้หญิงที่อ่อนกว่าคือ 表妹 เขียน biou2(6)muê7 อ่านว่า เปียว-หมวย ผู้ชายที่แก่กว่าคือ 表兄 เขียน biou2(6)hian1 อ่านว่า เปียว-เฮีย และผู้ชายที่อ่อนกว่าคือ 表弟 เขียน biou2(6)di6 อ่านว่า เปียว-ตี๋
คำว่าแก่กว่าและอ่อนกว่าในรายการนี้เทียบอายุกับตัวผู้พูด ไม่ได้เทียบกับอายุของพ่อหรือแม่ และไม่ได้ดูว่าใครเป็นลูกของพี่หรือน้อง ตัวอย่างเช่น ลูกชายของน้องชายพ่อที่อายุมากกว่าเราใช้ 堂兄 แม้พ่อของเขาจะเป็นน้องของพ่อเรา จุดนี้เป็นสาเหตุที่ผู้เรียนมักเลือกส่วนท้ายผิดเมื่อจำจากรุ่นของพ่อแม่แทนที่จะเทียบวันเกิดของลูกพี่ลูกน้อง
ถ้าอายุเท่ากันหรือบ้านไม่ใช้ครบแปดคำ
ตารางอ้างอิงแบ่งแก่และอ่อนเพื่ออธิบายระบบ แต่ชีวิตจริงมีคนเกิดปีเดียวกัน เป็นฝาแฝด หรือไม่ทราบลำดับอายุ ครอบครัวอาจใช้วันเกิด ลำดับที่บ้านยอมรับ ชื่อเล่น หรือคำไทยช่วยแยก ไม่มีข้อมูลเพียงพอที่จะตั้งกฎเดียวสำหรับทุกบ้าน จึงควรถามว่าผู้ใหญ่เรียกกันอย่างไรแทนการบังคับเลือกจากตาราง
งานศึกษาคำเรียกขานในเยาวราชพบความเปลี่ยนแปลงตามรุ่นอายุและอิทธิพลภาษาไทย ขณะที่งานศึกษาคำเรียกญาติในจดหมายเฉียวผีชี้ว่าคำเรียกเหล่านี้มีระบบละเอียดและใช้ขยายไปสู่การเรียกเชิงสังคมได้ ภาพสองด้านนี้อยู่ร่วมกันได้ คือระบบดั้งเดิมมีความละเอียด แต่คลังคำของผู้พูดแต่ละคนไม่จำเป็นต้องครบเท่ากัน
หากบ้านเรียกลูกพี่ลูกน้องด้วยชื่อหรือเพียงเฮีย เจ๊ ตี๋ หมวย ไม่ควรเติม 堂 หรือ 表 แล้วอ้างว่าแท้กว่า ควรบันทึกคำที่บ้านใช้กับตำแหน่งในผัง จากนั้นเขียนคำในผังอ้างอิงไว้ในช่องเทียบ เพื่อให้เห็นทั้งภาษาครอบครัวและระบบจากแหล่งอ้างอิง
ทำบัตรคำจากผังครอบครัว
เริ่มด้วยการวาดพี่น้องของพ่อและแม่คนละสี ใต้ชื่อแต่ละคนใส่ลูก แล้วลากเส้นจากตัวเราไปหาลูกพี่ลูกน้องทีละคน ขั้นแรกเลือก 堂 หรือ 表 ขั้นที่สองเลือกผู้ชายหรือผู้หญิง ขั้นสุดท้ายเทียบว่าแก่หรืออ่อนกว่าเรา วิธีเดินสามขั้นทำให้เข้าใจเหตุผลของคำและลดการท่องจำแปดรายการแบบแยกส่วน
เมื่อขอผู้ใหญ่ช่วยตรวจ ให้อัดคำโดดและประโยคจริงโดยได้รับอนุญาต พร้อมจดบ้านเกิด ปีเกิด และสถานการณ์ ตัวเลขวรรณยุกต์บอกโครงสร้างเสียง แต่เสียงต่อเนื่องอาจเปลี่ยนเพราะวรรณยุกต์สนธิ การเก็บประโยคจึงรักษาจังหวะที่ตารางละตินและคำอ่านไทยถ่ายทอดไม่ได้