คู่สมรสของลุง ป้า น้า และอาเรียกเป็นแต้จิ๋วว่าอะไร
คู่สมรสของลุง ป้า น้า และอาในภาษาแต้จิ๋วเรียกไม่เหมือนกัน โดยต้องดูว่าญาติคนนั้นเป็นพี่หรือน้องของพ่อหรือแม่ก่อน แล้วจึงเลือกคำสำหรับสามีหรือภรรยาของเขา คำไทยคำเดียวอย่างลุงจึงแปลตรงเป็นแต้จิ๋วคำเดียวไม่ได้
บทความนี้ยึดผัง Learn Teochew และคู่มือ Teochew Federation Singapore ใช้ระบบ Gaginang Peng’im และให้คำอ่านไทยโดยประมาณ ซึ่งแทนวรรณยุกต์ สระนาสิก หรือความต่างตามถิ่นไม่ได้ครบ แต่ละบ้านจึงอาจออกเสียงหรือใช้รูปสั้นต่างจากรายการนี้
คู่สมรสของพี่น้องฝ่ายพ่อ
ถ้าบุคคลนั้นเป็นภรรยาของพี่ชายของพ่อ คำอ้างอิงคือ 阿姆 ระบบ Gaginang Peng’im เขียน a1m2 อ่านไทยโดยประมาณว่า อา-อึ้ม ส่วนภรรยาของน้องชายของพ่อคือ 阿嬸 เขียน a1sim2 อ่านโดยประมาณว่า อา-ซิ่ม ความต่างระหว่างสองคำจึงขึ้นกับว่าผู้ชายที่เป็นจุดเชื่อมอายุมากหรือน้อยกว่าพ่อ ไม่ได้ขึ้นกับอายุของภรรยาเมื่อเทียบกับผู้พูด
สามีของพี่สาวหรือน้องสาวของพ่อใช้ 姑丈 เขียน gou1dion6 อ่านไทยโดยประมาณว่า โกว-เตี๋ยง คำนี้ประกอบด้วยส่วนที่ชี้ไปยังพี่หรือน้องสาวของพ่อและส่วนที่บอกว่าสามี การอ่านไทยว่า เตี๋ยง เป็นเพียงทางช่วยจำ เพราะรูป IPA ในแหล่งอ้างอิงมีสระนาสิกซึ่งตัวสะกดไทยถ่ายทอดได้ไม่แม่น
คำทั้งสามทำให้เห็นว่าคำแต้จิ๋วไม่ได้เริ่มจากเลือกคำไทยว่าลุง ป้า หรืออา แต่เริ่มจากเดินตามเส้นเครือญาติ เช่น พ่อไปหาพี่ชาย แล้วไปหาภรรยา หากข้ามขั้นแรก ผู้เรียนอาจเลือก 阿嬸 ให้ภรรยาของพี่ชายพ่อ หรือใช้คำของฝ่ายแม่โดยไม่ตั้งใจ
คู่สมรสของพี่น้องฝ่ายแม่
สามีของพี่สาวหรือน้องสาวของแม่ใช้ 姨丈 ระบบ Gaginang Peng’im ในตารางคำเรียกขานเขียน i5(7)dion6 อ่านไทยโดยประมาณว่า อี๊-เตี๋ยง ตัวเลขในวงเล็บบอกเสียงที่อาจเกิดเมื่อพยางค์เชื่อมกับพยางค์ถัดไป ไม่ใช่หมายเลขลำดับญาติ บทความอีกหน้าของ Learn Teochew พิมพ์รูป i5diên6 จึงควรเก็บชื่อระบบและแหล่งกำกับทุกครั้ง ไม่ควรเห็นการสะกดละตินต่างกันแล้วสรุปทันทีว่าคนหนึ่งพูดผิด
ภรรยาของพี่ชายหรือน้องชายของแม่ใช้ 阿妗 เขียน a1gim6 อ่านไทยโดยประมาณว่า อา-กิ๋ม แหล่ง Learn Teochew ระบุว่าชุดนี้ไม่แยกว่าพี่ชายหรือน้องชายของแม่ ดังนั้นคำเดียวจึงครอบคลุมคู่สมรสของทั้งสองความสัมพันธ์ ต่างจากภรรยาของพี่ชายและน้องชายฝ่ายพ่อที่แยก 阿姆 กับ 阿嬸
ผัง Teochew Federation Singapore แสดง 阿丈 เป็นอีกคำในช่องสามีของพี่หรือน้องสาวทั้งสองฝ่าย ขณะที่ Learn Teochew แยก 姑丈 และ 姨丈 ความต่างนี้เตือนว่าผังอ้างอิงเป็นจุดเริ่มค้น ไม่ใช่คำตัดสินเหนือภาษาของครอบครัว ควรถามผู้ใหญ่ด้วยว่าคำใดใช้เรียกตรง ใช้กล่าวถึง และใช้เหมือนกันทั้งสองฝ่ายหรือไม่
จำอย่างไรไม่ให้สลับสาย
วิธีที่แม่นกว่าท่องคำไทยเป็นคู่ คือวาดเส้นจากตัวเราไปยังพ่อหรือแม่ก่อน จากนั้นเขียนพี่หรือน้องของท่าน แล้วค่อยเติมคู่สมรส ตัวอย่างเช่น ตัวเราไปหาแม่ ไปหาพี่ชายของแม่ แล้วไปหาภรรยา จะได้ 阿妗 a1gim6 ไม่ต้องตัดสินก่อนว่าควรแปลคำไทยว่าป้าหรือน้า
เมื่อมีญาติหลายคนในตำแหน่งเดียวกัน Learn Teochew ระบุว่าอาจเติมลำดับเกิด ชื่อเล่น หรือเรียกซ้ำเพื่อแยกบุคคล รูปจริงขึ้นกับข้อตกลงในบ้าน การบันทึกควรแยกความสัมพันธ์ตามผัง คำเรียกต่อหน้า และคำกล่าวถึง เพราะรูปทั้งสองอาจไม่ตรงกัน
ใช้คำอ้างอิงกับครอบครัวไทยอย่างไร
งานวิทยานิพนธ์เรื่องคำเรียกขานของคนไทยเชื้อสายจีนในเยาวราชพบว่าเสียงนำ อา อาจมีหรือไม่มี และผู้พูดอายุน้อยมีรูปที่ได้รับอิทธิพลจากภาษาไทยมากขึ้น ผลดังกล่าวช่วยอธิบายว่าทำไมบางบ้านใช้คำไทยสลับกับแต้จิ๋ว บางบ้านเหลือเพียงคำที่ใช้บ่อย และบางบ้านออกเสียงไม่ตรงกับตารางต่างประเทศ ความเปลี่ยนแปลงนี้เป็นข้อมูลประวัติภาษาในครอบครัว ไม่ใช่หลักฐานว่าคนรุ่นหลังเป็นแต้จิ๋วน้อยลง
ก่อนนำคำใหม่ไปเรียกญาติจริง ควรเปิดผังให้พ่อแม่หรือผู้สูงอายุช่วยตรวจ แล้วอัดเสียงประโยคสั้นโดยขออนุญาต เช่น วิธีเรียกให้หันมาและวิธีแนะนำญาติคนนั้นแก่คนอื่น การเก็บบริบทเช่นนี้รักษาทั้งเสียง ความสัมพันธ์ และมารยาทได้ดีกว่ารายการคำโดด และช่วยป้องกันการใช้คำถูกตามพจนานุกรมแต่ไม่ตรงธรรมเนียมของบ้าน