คำเรียกญาติแต้จิ๋วแยกฝ่ายพ่อกับฝ่ายแม่อย่างไร
คำเรียกญาติแต้จิ๋วแยกฝ่ายพ่อกับฝ่ายแม่ด้วยคนละชุดคำ และยังบอกเพศ รุ่น หรือความเป็นพี่เป็นน้องในบางความสัมพันธ์ด้วย จึงต้องรู้ก่อนว่าบุคคลนั้นเชื่อมกับเราผ่านพ่อหรือแม่ ไม่สามารถแปลคำไทยว่าลุง ป้า น้า อา เป็นคำเดียวแล้วใช้ได้ทุกกรณี
ผังคำด้านล่างเป็นแบบอ้างอิง ไม่ใช่กฎที่ทุกบ้านในไทยใช้เหมือนกัน งานศึกษาคำเรียกขานในเยาวราชพบทั้งรูปที่มีและไม่มีเสียงนำ อา และพบว่าผู้พูดอายุน้อยรับรูปภาษาไทยมากขึ้น คำที่ได้ยินจากครอบครัวจึงควรบันทึกไว้ก่อน แล้วค่อยเทียบกับพจนานุกรมหรือผังอ้างอิง
ระบบดูมากกว่ารุ่นอายุ
ภาษาไทยมักรวมญาติหลายความสัมพันธ์ไว้ใต้คำกว้าง เช่น ลุงอาจเป็นพี่ชายของพ่อ พี่ชายของแม่ หรือสามีของป้า แต่แต้จิ๋วมีคำหลักต่างกันสำหรับพี่ชายของพ่อ น้องชายของพ่อ พี่หรือน้องสาวของพ่อ พี่หรือน้องชายของแม่ และพี่หรือน้องสาวของแม่ ระบบจึงบอกเส้นทางเครือญาติไว้ในตัวคำ
องค์ประกอบ 阿 ในคำหลายคำมีเสียง Gaginang Peng’im ว่า a1 และอ่านไทยโดยประมาณว่า อา วิทยานิพนธ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยพบว่าเสียงนำนี้อาจปรากฏหรือไม่ก็ได้ในคำเรียกขานของคนไทยเชื้อสายจีนที่เยาวราช จึงไม่ควรแก้คนที่พูดสั้นกว่าหรือยาวกว่าว่าผิดทันที
จำเส้นแบ่งจากพี่น้องของพ่อและแม่
ชุดฝ่ายพ่อประกอบด้วย 阿伯 ระบบ Gaginang Peng’im a1bêh4 อ่านไทยโดยประมาณว่า อาแป๊ะ สำหรับพี่ชายของพ่อ 阿叔 a1zêg4 อ่านว่า อาเจ็กโดยประมาณ สำหรับน้องชายของพ่อ และ 阿姑 a1gou1 อ่านว่า อาโกวโดยประมาณ สำหรับพี่หรือน้องสาวของพ่อ
ชุดฝ่ายแม่ใช้ 阿舅 ระบบ Gaginang Peng’im a1gu6 อ่านไทยโดยประมาณว่า อากู๋ สำหรับพี่หรือน้องชายของแม่ และ 阿姨 a1i5 อ่านว่า อาอี๊โดยประมาณ สำหรับพี่หรือน้องสาวของแม่ คำอ่านไทยช่วยให้จำกลุ่มได้ แต่แทนความต่างของสระและระดับเสียงไม่ครบ ตัวเลขท้ายพยางค์คือรหัสวรรณยุกต์ของระบบ ไม่ใช่ลำดับของญาติ
เมื่อพ่อหรือแม่มีพี่น้องหลายคน แหล่ง Learn Teochew แสดงการเติมลำดับเกิดเพื่อแยกบุคคล เช่น พี่สาวคนโตของพ่อหรือพี่ชายน้องชายลำดับที่สามของแม่ วิธีเติมเลขและรูปเรียกจริงแปรได้ตามบ้าน จึงควรถามพร้อมประโยคตัวอย่าง ไม่ควรจดเฉพาะคำโดด ๆ
ปู่ย่าตายายแยกอย่างไร
ผังอ้างอิงให้ 阿公 ระบบ Gaginang Peng’im a1gong1 อ่านไทยโดยประมาณว่า อากง สำหรับปู่หรือคุณตา และ 阿媽 a1ma2 อ่านว่า อาม่าโดยประมาณ สำหรับย่าหรือยาย ขณะเดียวกันมีรูปกล่าวถึงฝ่ายแม่โดยเฉพาะ คือ 外公 ghua7gong1 อ่านไทยโดยประมาณว่า หงั่วกง และ 外媽 ghua7ma2 อ่านว่า หงั่วม่าโดยประมาณ แหล่งดังกล่าวทำเครื่องหมายว่าสองรูปหลังมักใช้กล่าวถึงบุคคลที่สาม มากกว่าจะใช้เรียกท่านตรง ๆ
ในครอบครัวไทยจำนวนหนึ่ง เด็กจึงอาจเรียกผู้สูงอายุทั้งสองฝั่งว่าอากงหรืออาม่า แล้วใช้ชื่อ สถานที่ หรือคำไทยช่วยแยกเมื่อเล่าให้คนอื่นฟัง การใช้รูปเดียวกันไม่ได้แปลว่าผู้พูดไม่รู้สายญาติ ส่วนคำ 外 ในรูปอ้างอิงทำหน้าที่ช่วยระบุสายแม่ในระบบคำ ไม่ควรถูกใช้ตัดสินว่าความสัมพันธ์ฝ่ายแม่ห่างเหินกว่า
ทำผังของบ้านตัวเองอย่างไร
- เริ่มจากตัวเรา วาดเส้นไปหาพ่อและแม่ แล้วแยกพี่น้องของแต่ละคนคนละสี
- ให้ผู้ใหญ่เรียกแต่ละคนทั้งแบบพูดกับเจ้าตัวและแบบเล่าให้คนที่สามฟัง เพราะสองรูปอาจไม่เหมือนกัน
- บันทึกอักษรจีน ระบบถอดเสียง คำอ่านไทย ผู้พูด ถิ่นกำเนิด และไฟล์เสียงไว้ด้วยกัน
- ทำช่องสำหรับรูปอื่นที่ญาติแต่ละบ้านใช้ แทนการบังคับเลือกคำมาตรฐานเพียงคำเดียว
ผังที่ดีจึงไม่ใช่ตารางใหญ่ซึ่งท่องจำทั้งหมด แต่เป็นแผนที่ที่ตอบได้ว่าคนนี้อยู่ฝ่ายใด รุ่นใด และบ้านเราเรียกจริงว่าอะไร เมื่อรู้หลักแยกสายแล้ว คำแต่ละคำจะเชื่อมกับบุคคลจริงและจำง่ายขึ้นมาก